Glukometre kalibrasyonu veya doğrulaması, kan şekeri ölçüm cihazının üretici talimatlarına ve uygun kontrol materyallerine göre beklenen aralıkta sonuç verip vermediğinin değerlendirilmesidir. Glukometreler doğrudan hasta güvenliğiyle ilişkili cihazlar olduğu için kontrol işlemleri dikkatli yapılmalı ve sonuçlar klinik karar yerine teknik cihaz değerlendirmesi amacıyla ele alınmalıdır.
Glukometre nedir?
Glukometre, kan örneğindeki glukoz seviyesini ölçmek için kullanılan taşınabilir bir medikal ölçüm cihazıdır. Cihaz; ölçüm ünitesi, test stripleri, lanset sistemi ve bazı modellerde kontrol solüsyonu ile birlikte kullanılır.
Glukometre kontrolü neden önemlidir?
Glukometre hatalı sonuç verirse kullanıcı, sağlık personeli veya laboratuvar yanlış değerlendirme yapabilir. Bu nedenle cihazın, test striplerinin ve kontrol solüsyonunun uygun şartlarda kullanılması gerekir.
Glukometre değerlendirmesinde yalnızca cihaz değil, sistemin tamamı dikkate alınmalıdır:
- Glukometre cihazı
- Test stripleri
- Kontrol solüsyonu
- Strip lot numarası
- Son kullanma tarihi
- Saklama şartları
- Kullanıcı uygulaması
- Numune alma yöntemi
Glukometrelerde klasik kalibrasyon yapılır mı?
Birçok glukometrede klasik anlamda laboratuvar tipi ayar veya kalibrasyon işlemi kullanıcı tarafından yapılmaz. Bunun yerine cihazın performansı kontrol solüsyonu, üretici talimatı ve gerekiyorsa referans yöntem karşılaştırmasıyla değerlendirilir.
Bu nedenle pratikte “glukometre kalibrasyonu” ifadesi çoğu zaman cihaz doğrulama, performans kontrolü veya uygunluk değerlendirmesi anlamında kullanılır.
Kontrol solüsyonu ile doğrulama nasıl yapılır?
Kontrol solüsyonu, bilinen glukoz aralığında sonuç vermesi beklenen özel bir kontrol materyalidir. İşlem genel olarak şu şekilde yapılır:
1. Cihazın marka, model ve seri numarası kontrol edilir.
2. Test striplerinin lot numarası ve son kullanma tarihi kontrol edilir.
3. Kontrol solüsyonunun son kullanma tarihi ve saklama şartları kontrol edilir.
4. Cihaz üretici talimatına göre hazırlanır.
5. Test stribi cihaza yerleştirilir.
6. Kontrol solüsyonu uygun şekilde uygulanır.
7. Cihaz sonucu okunur.
8. Sonuç, strip kutusu veya üretici talimatında belirtilen kabul aralığıyla karşılaştırılır.
9. Sonuç kayıt altına alınır.
Sonuç kabul aralığı dışında çıkarsa ne yapılmalı?
Kontrol sonucu kabul aralığı dışındaysa hemen cihaz hatalıdır denilmemelidir. Önce şu kontroller yapılmalıdır:
- Striplerin son kullanma tarihi geçmiş mi?
- Kontrol solüsyonu uygun saklanmış mı?
- Kontrol solüsyonu açıldıktan sonra kullanım süresini aşmış mı?
- Strip kutusu açık kalmış mı?
- Cihaz temiz mi?
- Uygulama üretici talimatına uygun mu?
- Ortam sıcaklığı cihazın çalışma aralığında mı?
- Aynı işlem yeni strip ve kontrol solüsyonu ile tekrarlandı mı?
Tekrar ölçümde de uygunsuz sonuç alınırsa cihaz kullanım dışı bırakılmalı, teknik servis veya yetkili birim tarafından değerlendirilmelidir.
Glukometre değerlendirmesinde sık yapılan hatalar
- Son kullanma tarihi geçmiş strip kullanmak
- Stripleri nemli veya sıcak ortamda saklamak
- Kontrol solüsyonunu çalkalamadan kullanmak
- Kontrol solüsyonunu uygun olmayan sıcaklıkta kullanmak
- Strip lot kodunu dikkate almamak
- Üretici talimatını okumadan işlem yapmak
- Kan örneği ile kontrol solüsyonu prosedürünü karıştırmak
- Cihaz temizliğini ihmal etmek
- Kabul aralığını yanlış yorumlamak
Glukometre kontrol kayıtlarında neler bulunmalı?
Bir glukometre kontrol formunda şu bilgiler yer alabilir:
- Cihaz adı
- Marka, model, seri numarası
- Kontrol tarihi
- Test strip lot numarası
- Strip son kullanma tarihi
- Kontrol solüsyonu lot numarası
- Kontrol solüsyonu son kullanma tarihi
- Ölçülen değer
- Kabul aralığı
- Sonuç
- İşlemi yapan kişi
- Açıklama
Glukometre sonucunda ölçüm belirsizliği verilir mi?
Rutin kullanıcı kontrolünde genellikle klasik kalibrasyon sertifikasındaki gibi ölçüm belirsizliği verilmez. Ancak laboratuvar veya teknik değerlendirme kapsamında referans yöntem karşılaştırması yapılıyorsa ölçüm belirsizliği, tekrar edilebilirlik ve kabul kriterleri ayrıca değerlendirilebilir.
Sonuç nasıl yorumlanmalı?
Glukometre kontrolünde sonuç, üretici tarafından belirtilen kabul aralığına göre değerlendirilmelidir. Cihaz uygun çıkarsa kullanıma devam edilebilir. Uygunsuz çıkarsa cihaz, strip, kontrol solüsyonu ve uygulama şartları birlikte incelenmelidir.
Sonuç olarak glukometre değerlendirmesi yalnızca cihaz ekranındaki değere bakmak değildir. Test stripleri, kontrol solüsyonu, lot bilgisi, saklama şartları ve üretici talimatı birlikte değerlendirilmelidir.