Viskozimetre kalibrasyonu, cihazın viskozite ölçüm değerlerinin bilinen viskozite değerine sahip referans standart sıvılarla karşılaştırılması işlemidir. Viskozimetreler boya, kozmetik, gıda, ilaç, kimya, yağ, polimer ve kalite kontrol laboratuvarlarında yaygın olarak kullanılır.
Viskozite nedir?
Viskozite, bir sıvının akmaya karşı gösterdiği dirençtir. Akışkanlığı düşük olan sıvılar daha yüksek viskoziteye, kolay akan sıvılar daha düşük viskoziteye sahiptir.
Örneğin su düşük viskoziteli bir sıvıdır. Bal, yağ veya yoğun kremler daha yüksek viskoziteye sahip olabilir.
Viskozimetre neden kalibre edilir?
Viskozite, ürün kalitesi ve proses kontrolü için kritik bir parametre olabilir. Cihaz hatalı ölçüm yaparsa ürün kıvamı, formülasyon uygunluğu veya üretim kararı yanlış değerlendirilebilir.
Özellikle kalite kontrol süreçlerinde kullanılan viskozimetrelerin düzenli olarak kontrol edilmesi gerekir.
Viskozimetre türleri nelerdir?
Farklı prensiplerle çalışan viskozimetreler bulunur:
- Rotasyonel viskozimetre
- Kapiler viskozimetre
- Düşen bilyalı viskozimetre
- Kupa tipi viskozimetre
- Dijital laboratuvar viskozimetresi
- Proses tipi viskozite ölçer
Her cihaz tipi için kalibrasyon yöntemi farklı olabilir.
Kalibrasyon öncesi kontroller
Kalibrasyon işleminden önce şu kontroller yapılmalıdır:
- Cihazın marka, model ve seri numarası kontrol edilir.
- Kullanılan spindle veya ölçüm aparatı belirlenir.
- Cihazın ölçüm aralığı kontrol edilir.
- Cihazın seviye ayarı yapılır.
- Motor ve dönüş sistemi kontrol edilir.
- Ekran ve tuş takımı incelenir.
- Standart sıvının son kullanma tarihi kontrol edilir.
- Standart sıvının sertifika değeri incelenir.
- Sıcaklık ölçüm sistemi kontrol edilir.
Viskozimetre kalibrasyonunda hangi referans kullanılır?
Kalibrasyonda bilinen viskozite değerine sahip viskozite standart sıvıları kullanılır. Standart sıvının değeri, sıcaklığa bağlı olarak değiştiği için ölçüm sıcaklığı mutlaka kontrol edilmelidir.
Referans standart sıvı, cihazın kullanım aralığına yakın seçilmelidir.
Sıcaklık neden çok önemlidir?
Viskozite sıcaklıktan güçlü şekilde etkilenir. Küçük sıcaklık değişimleri bile viskozite değerinde belirgin fark oluşturabilir. Bu nedenle viskozite ölçümünde sıcaklık kontrolü kritik öneme sahiptir.
Ölçüm sırasında standart sıvı, üretici veya sertifika değerinde belirtilen sıcaklık şartlarında olmalıdır.
Rotasyonel viskozimetre kalibrasyonu nasıl yapılır?
1. Cihaz düz ve titreşimsiz bir zemine yerleştirilir.
2. Cihaz seviyesi ayarlanır.
3. Uygun spindle seçilir.
4. Viskozite standart sıvısı hazırlanır.
5. Standart sıvı belirtilen sıcaklığa getirilir.
6. Spindle sıvıya uygun derinlikte daldırılır.
7. Cihaz belirlenen hıza ayarlanır.
8. Değerin kararlı hale gelmesi beklenir.
9. Cihazın gösterdiği viskozite değeri kaydedilir.
10. Referans standart değeriyle karşılaştırılır.
11. Gerekirse farklı hız veya standartlarla işlem tekrarlanır.
Spindle seçimi neden önemlidir?
Rotasyonel viskozimetrelerde spindle tipi ve dönüş hızı ölçüm sonucunu doğrudan etkiler. Yanlış spindle seçilirse cihaz doğru aralıkta çalışmayabilir veya sonuç kararsız olabilir.
Kalibrasyon kaydında kullanılan spindle, hız, sıcaklık ve standart sıvı bilgisi mutlaka yer almalıdır.
Ölçüm noktaları nasıl seçilir?
Ölçüm noktaları cihazın kullanım aralığına göre seçilmelidir. Eğer cihaz düşük viskoziteli ürünlerde kullanılıyorsa düşük viskozite standardı; yoğun ürünlerde kullanılıyorsa yüksek viskozite standardı tercih edilmelidir.
Geniş aralıkta kullanılan cihazlarda birden fazla standart sıvı ile kontrol yapılabilir.
Viskozimetre kalibrasyonunda belirsizliği etkileyen faktörler
- Standart sıvı belirsizliği
- Sıcaklık ölçüm belirsizliği
- Cihaz çözünürlüğü
- Spindle seçimi
- Dönüş hızı kararlılığı
- Numune sıcaklık dengesi
- Hava kabarcıkları
- Kap geometrisi
- Operatör uygulaması
- Tekrarlanabilirlik
Sık yapılan hatalar
- Sıcaklık dengesi oluşmadan ölçüm almak
- Standart sıvıyı kirletmek
- Yanlış spindle kullanmak
- Cihaz seviyesini ayarlamamak
- Hava kabarcıklarını gidermemek
- Standart sıvının son kullanma tarihini kontrol etmemek
- Değer kararlı hale gelmeden okuma almak
- Kullanılan hız ve spindle bilgisini kayıt etmemek
- Sıcaklığı ölçmeden sadece oda şartına güvenmek
Viskozimetre uygun değilse ne yapılmalı?
Cihaz kabul kriterini sağlamıyorsa önce sıcaklık, spindle, standart sıvı ve uygulama koşulları kontrol edilmelidir. Sorun devam ederse cihaz bakım, ayar veya teknik servis değerlendirmesine alınmalıdır.
Kalibrasyon sonucu nasıl yorumlanır?
Rapor veya kayıtta referans standart değeri, ölçüm sıcaklığı, cihaz okuması, sapma, spindle tipi, hız değeri, kullanılan standart sıvı ve uygunluk durumu yer almalıdır.
Sonuç olarak viskozimetre kalibrasyonu, doğru standart sıvı ve hassas sıcaklık kontrolü gerektiren dikkatli bir laboratuvar işlemidir. Özellikle ürün kıvamı ve kalite kontrol kararlarında kullanılan cihazlar düzenli olarak kontrol edilmelidir.